|
Habka Soomaalidu Geela u Dhaqdo
Qore: Abwaan Maxamuud Xaaji Ibrahim
- Buug Cusub oo dhowaan la soo bandhigi doono
Buugu waxa uu wax ka tilmaamayaa taariikhda geela iyo kaalinta uu kaga jiro bulshada soomaaliyeed.
Dalka Soomaliya inta uu ku dhaqnaa waa mid aan cidina ogeyn, hase yeeshee kolka loo fiirsado sida uu bulshada dhaqaalahaheeda, dhaqankeeda, fekerkeeda, felsefaddeeda, afkeeda iyo taariikhdeeda u raadeeyey waxaad dareemaysaa oo ku qanacaysaa inuu intii Soomaali jireyba geeluna jirey oo aan cidiba kala sooci karin Soomali iyo geel, sidaa darteed ayaa qaybka mid ah culimada deristaa bulshooyinka ku qanacsanyihiin in magaca Soomaali ka soo jeedo "soo-maal".......
Hilibka iyo caanaha
Hees:
"Xoorkii laga lisay xagaagii iyo,
xusuus baa geela lagu xergeeyaa"
Gabay
"Dacaska iyo hawshaan ku qabo, waw duleeyahay"
Hilibka geela ayaa isna ah mid aan ka dhicin caanaha oo tayo iyo taranba lagu majeertaa sida murtidani tilmaamayso.
Hees:
"Jinow iyo xoor,
Jiidh iyo cadiin,
Jabdhan iyo kurus
Jawo21 mooyee
Ma wax laa jira"
Gaadiid
Geelu waa gaadiidka bulshada reer guuraaga oo rakuub ahaan iyo raray ahaantoonna looga maarmi maayo sida murtidaniba tilmaamayso.
Geeraar
"Geyigaad ku martaayoo,
Gaadiid weeye la fuulo,
Haddii geedi la maagoo,
Gugu meel fog ku hooro
Gurigaad hadhsanaysiyo,
Gurboodkii socon waayiyo,
Gurgurkaad ku rartaa".
Guurka
Sida aynu ognahay guurku marnaba kama maarmo duunyo mood iyo nool mid ay tahayba. Dhismaha qoyska Soomaaliyeedna waxa qayb libaax ka qaadan jirey geela waa kolka aynu ka hadlayno bulshada reer guuraaga ah, maxaa yeelay, geela waxa lagu tilmaamaa inuu yahay; folaadka duunyada nool. Mar gabbaati oo yarad hortiisa ayaa loo bixin jirey, kolla yarad ayaa loo bixin jirey, isla markaasna gabadha kasta oo la meherinayaa geel buu ahaa waxa ay meher u qabsan jirtey.
Geeraar
"Guurka loogama maarmee,
Gabadh uunka haweysey,
Ragba gees uga leexday,
Gobi waa nin adduun lehe,
Intaad guurti la soociyo,
Gadhcastiina kaxayso,
Abbaartaa gurigooda"
Aslaaxinta bulshada
Geelu waxa uu qayb weyn ka qaataa, heshiisiinta iyo aslaaxinta bulshada Soomaaliyeed. Waxa uu galaa oo loo bixiyaa xeer, xaal iyo mag-dhow. Isaga ayaa dhaliya- isafgarashada oo wey adagtahay la'aantiis in laga heshiiyo, dhibaatooyinka dhexmara bulshada Soomaaliyeed sida murtidani tilmaamayso: Gabay: "Isagaa aslaax kala dhexdhiga, uumiyii isdilaye" Gabay: "magna haddii la galo xoolo kale, godob ma reebaane"
Hees
"Nin gardaad weyn oo la gawracay, gashi bixiyaay".
Hees
"Margi- dheereeye mag nin mooy, musku qarin waa".
|
